VISTA’dan gökadamızın merkezine ait en geniş katalog

25 Ekim 2012

 

(ESO) ESO’nun Paranal Gözlemevi’ndeki kırmızı ötesi tarama teleskopu VISTA ile elde edilen dev çoklu-gigapiksel bir görüntüyü kullanan uluslararası gökbilimciler ekibi, Samanyolu’nun merkezinde bulunan 84 milyondan fazla yıldıza ait bir katalog oluşturdular.

Bu dev veri kümesi önceki çalışmalardan on kat daha fazla yıldız içeriyor. Yapılan çalışma gökadamızı anlama konusunda önemli bir adım olarak görülüyor.

“Samanyolu’nun merkezi etrafındaki sayısız yıldızı ayrıntılı bir şekilde gözleyerek, sadece bizim gökadamızın oluşumu ve evrimi hakkında değil, aynı zamanda genel olarak sarmal gökadalar hakkında da çok şey öğrenebiliriz.” diye açıklıyor çalışmayı yürüten Roberto Saito (Şili Pontificia Katoli Üniversitesi, Valparaiso Üniversitesi ve Milenyum Samanyolu Merkezi, Şili).

Kendi gökadamız Samanyolu’nu da içeren çoğu sarmal gökada, gökbilimcilerin merkezi şişlik dedikleri bölgelerinin etrafında geniş bir yaşlı yıldız yoğunluğu bulundurmaktadır. Samanyolu’nun bu merkezi bölgesinin oluşumu ve evriminin anlaşılması gökadayı tamamen anlamak için çok önemlidir. Bununla birlikte, bu bölge hakkında bilgiler edinmek kolay bir iş değildir.

“Samanyolu’nun merkezini gözlemek oldukça zordur çünkü burası toz tarafından örtülmektedir” diyor çalışmanın yardımcı yazarı Dante Minniti (Şili Pontificia Katolik Üniversitesi).” Gökadanın merkezini gözleyebilmek için tozdan daha az etkilenen kırmızı ötesi ışıkta gözlem yapmalıyız.”

Büyük aynası, geniş görüş alanı ve oldukça duyarlı dedektörleri ESO’nun 4.1-metrelik Görünür ve Kırmızı Ötesi Gökbilim Tarama Teleskopu’nu (VISTA) bu iş için açık ara en iyi alet konumuna getiriyor. Gökbilimcilerin VISTA Via Lactea Değişkenleri (VVV) [1] programı çerçevesinde kullanıkları veriler, VISTA tarafından yürütülen kullanıma açık taramalarından biridir. Devasa 54 000 çarpı 40 500 renkli piksel içeren görüntünün verileri 2 milyar piksel içermektedir. Bu şimdiye dek üretilen en büyük gökbilim görüntülerinden biridir. Ekip bu verileri Samanyolu’nun merkezindeki yıldız yoğunluğunun şimdiye kadar üretilen en geniş ölçekli kataloğunu derlemek için kullandı [2].

Bu devasa katalog için yaklaşık 84 milyon yıldızın renk-parlaklık diyagramı, her bir yıldızın parlaklığına karşılık renginin işaretlenmesi yoluyla çizildi. Bu grafik önceki çalışmalardan on kat daha fazla yıldız içermektedir ve merkezi bölgenin tümü için ilk kez yapılmaktadır. Renk-parlaklık diyagramları gökbilimcilerin, yıldızların sıcaklık, kütle ve yaşları gibi farklı fiziksel özelliklerini araştırmaları için gökbilimciler için oldukça değerli araçlardır [3].

“Her bir yıldız yaşamının her hangi bir döneminde bu diyagram üzerinde özel yer bir alır. Bu ne kadar parlak ve ne kadar sıcak olduğuna bağlıdır. Veriler tek seferde tüm yıldızlar hakkında bir görüntü verse de, Samanyolu’nun bu bölgesinde bulunan tüm yıldızların sayısı hakkında bir tahminde bulunabiliriz” diye açıklıyor Dante Minniti.

Merkezi şişliğin yeni renk-parlaklık diyagramı Samanyolu’nun içeriği ve yapısı hakkında define türünde bilgiler içermektedir. Yeni verilerde görülen ilginç sonuçlardan birisi çok miktarda sönük kırmızı cüce olması. Bu tür yıldızlar, geçiş yönteminin kullanıldığı küçük ötegezegenleri araştırmak için harika aday konumundalar [4].

“VVV taraması hakkındaki başka harika birşey bunun ESO VISTA halka açık gözlemlerinden birisi olması. Yani bütün gözlem verilerini ESO veri arşivi ile halka açıyoruz, bu nedenle bu harika kaynaktan çıkacak birçok başka heyecanlı sonuçlar bekliyoruz” diyor Ruberto Saito.

Notlar
[1] Via Lactea VISTA Değişkenleri (VVV) taraması beş yakın-kırmızı ötesi filtre ile Samanyolu’nun merkezi ve güney gökküresi düzlemini taramaya adanan bir ESO halka açık taramasıdır. 2010 yılında başlamıştır ve beş yıl süresince toplam 1929 gözlem zamanı almıştır. Via Lactea Samanyolu’nun Latince ismidir.

[2] Bu çalışmada kullanılan görüntü 315 kare derecelik bir gökyüzü alanını kapsamaktadır (tüm gökyüzünün %1′inden biraz daha az) ve gözlemler üç farklı kırmızı-ötesi filtreyle gerçekleştirilmiştir. Katalog yıldızların konumlarının yanısıra farklı filtrelerle alınmış parlaklık ölçülerini de listelemektedir. 84 milyon tanesi şimdiden yıldız olarak sınıflandırılmış yaklaşık 173 milyon nesne içermektedir. Diğer nesneler ya çok sönük ya da yakın nesnelerce renklerindeki bozulmalardan etkilenmişlerdi, bu nedenle hassas ölçümler gerçekleştirilemedi. Diğerleri ise gökadalar gibi geniş nesnelerdi.

[3] Renk-parlaklık diyagramı bir nesne setinin görünür parlaklığını renklerine karşı çizdiren bir grafiktir. Renk, farklı filtrelerde ölçülen değerlerin farkıdır ve yıldızın sıcaklığının göstergesidir. Hertzsprung-Russell (HR) diyagramına benzer olmakla birlikte, ikinci eksen sadece görünür parlaklık yerine ışımayı (ya da mutlak parlaklık) ve işaretlenen yıldızların uzaklıklarını gerektirmektedir.

[4] Geçiş yöntemi, yıldızlarının önünden geçiş yapan ve bu geçiş sırasında yere ulaşan yıldız ışığındaki hafif azalmaların tespit edilmesiyle gezegenlerin bulunduğu bir yöntemdir. Kırmızı cüce yıldızların küçük boyutları, genellikle K ve M türü tayfları, küçük kütleli gezegen geçişlerindeki görece daha büyük parlaklık düşüşleriyle, etrafındaki gezegenlerin bulunmasını kolaylaştırmaktadır.

Daha fazla bilgi

http://www.eso.org/public/turkey/news/eso1242/

Bu araştırma Astronomy & Astrophysics dergisine “Milky Way Demographics with the VVV Survey I. The 84 Million Star Colour–Magnitude Diagram of the Galactic Bulge“ başlıklı bir makale ile sunulmuştur.

Araştırma ekibinde R. K. Saito (Pontificia Şili Katolik Üniversitesi, Santiyago, Şili; Valparaíso Üniversitesi, Şili; Samanyolu Milenyum Merkezi, Şili), D. Minniti (Pontificia Şili Katolik Üniversitesi; Vatikan Gözlemevi), B. Dias (São Paulo Üniversitesi, Brezilya), M. Hempel (Pontificia Şili Katolik Üniversitesi), M. Rejkuba (ESO, Garching, Almanya), J. Alonso-García (Pontificia Şili Katolik Üniversitesi), B. Barbuy (São Paulo Üniversitesi), M. Catelan (Pontificia Şili Katolik Üniversitesi), J. P. Emerson (Londra Kraliçe Mary Üniversitesi, İngiltere), O. A. Gonzalez (ESO, Garching, Almanya), P. W. Lucas (Hertfordshire Üniversitesi, Hatfield, İngiltere) ve M. Zoccali (Pontificia Şili Katolik Üniversitesi) yer almaktadır.

2012 yılı Avrupa Güney Gözlemevi’nin (ESO) kuruluşunun 50. yılını temsil etmektedir. Avrupa Güney Gözlemevi ESO, Avrupa’daki en önemli hükümetlerarası gökbilim kuruluşudur ve dünyanın en üretken gökbilim gözlemevidir. 15 ülke tarafından desteklenmektedir: Avusturya, Belçika, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Finlandiya, Almanya, İtalya, Hollanda, Portekiz, İspanya, İsveç, İsviçre ve İngiltere. Tasarıma, inşaya ve önemli bilimsel keşiflere olanak sağlayan güçlü yer tabanlı gözlem faaliyetlerine odaklanan iddialı bir program yürütmektedir. ESO ayrıca gökbilim araştırmalarında teşvik edici ve düzenleyici bir dayanışma konusunda öncü bir rol oynamaktadır. ESO Şili’nin Atacama Çölü bölgesinde benzeri olmayan üç adet birinci sınıf gözlem yerleşkesi işletmektedir: La Silla, Paranal ve Chajnantor. ESO Paranal’da dünyanın en gelişmiş optik gökbilim gözlemevi olan Çok Büyük Teleskop’u (Very Large Telescope), ve iki tarama teleskopu işletmektedir. Kırmızı ötesi gözlem teleskopu VISTA dünyanın en büyük tarama teleskopudur ve VLT tarama teleskopu (VST) ise sadece görünür ışıkta gökyüzünü taramak için tasarlanan dünyanın en büyük teleskopudur. ESO varolan en büyük gökbilim projesi ve devrimsel gökbilim teleskopu ALMA’nın Avrupalı ortağıdır. ESO şu anda “gökyüzünü izleyen dünyanın en büyük gözü” olacak 40-metre sınıfında Avrupa Aşırı Büyük optik/yakın kırmızı ötesi Teleskopu, E-ELT’yi inşa etmeyi planlıyor.

Teknoport'da Benzer Yazılar:

  • Bu bulutsunun adı: “Sahanda Yumurta” Gökbilimciler Avrupa Güney Gözlemevi ESO’nun Çok Büyük Teleskopu VLT’yi kullanarak, Evren’in en nadir sınıftaki yıldızlarından olan devasa sarı hiperdevlerden birini görüntüledi....
  • Kara madde gözlemlerinden sonuç alınamadı Samanyolundaki yıldızların hareketlerini inceleyen bugüne kadar yapılmış en hassas çalışmaya göre Güneş civarındaki oldukça geniş bir bölgede karanlık maddenin varlığına dair bir kanıt bulunamadı....
  • ALMA yakın gezegen sisteminin yapısını gözler önüne serdi Avrupa Güney Gözlemevi'nin (ESO) yapım aşamasındaki ALMA radyoteleskopu gökbilimcilere yakın gezegen sistemini anlamada büyük bir ilerleme sağlarken, bu tür sistemlerin nasıl oluştuğu ve gelişim gösterdiğine dair değerli ipuçları da sağladı....
  • Dev yıldızlar sanıldığı gibi yalnız değiller Avrupa Güney Gözlemevi ESO’nun Çok Büyük Teleskopu’nun da (VLT) kullanıldığı yeni bir çalışmaya göre, gökada evrimlerini yönlendiren büyük kütleli parlak yıldızların yalnız olmadıkları ortaya çıktı....

Türk Basınından:

You've either entered a category ID that doesn't exist or have no feeds configured for this category. Edit the shortcode on this page with a category ID that exists, or go here and and get an ID that does exist in your admin panel.

“VISTA’dan gökadamızın merkezine ait en geniş katalog” için yorum sayısı: 0

Yorumunuzu yazın...